Overslaan en naar de inhoud gaan
  • Vlaanderen, aardwarmtepionier

    Wist je dat we in Vlaanderen al meer dan een halve eeuw bezig zijn met onderzoek naar de mogelijkheden van aardwarmte? Eens er met de uitrol kan begonnen worden, zijn we bij de pioniers op het vlak van hernieuwbare energie die past in een circulaire economie.

    Nadelen
Stories
26.04.2021

Aardwarmte in Vlaanderen

De methodes die we in Vlaanderen al van in het  prille begin onder de loep leggen, passen perfect in het kader van een circulaire economie: er wordt niets weggenomen of moedwillig opgebroken in de ondergrond (geen fracking), en de impact op de omgeving is ook minimaal, zeker in het geval van warmtewinning. Deze expertise komt ons goed van pas bij onze deelname aan verschillende Europese projecten.

Aardwarmte in Vlaanderen tijdens de boomerjaren

Ja, want in de jaren ’50 – slechts enkele jaren na de snelle ontwikkelingen in IJsland – wordt in het hart van de Kempen een eerste boorput aangelegd: die van Turnhout. Midden in de stad deed men dat om de mogelijkheden te kunnen benutten zodat het stedelijk zwembad van verwarmd en gemineraliseerd water te kunnen voorzien. Maar er werd ook uitvoerig bekeken of aardwarmte nog andere voordelen had die men kon ontwikkelen in Vlaanderen, en daarbuiten. Bekijk onderstaande tijdlijn nauwkeurig, daar ontdek je er alles over. 

Inspiratie binnen- en buitenland

In andere landen wordt aardwarmte al veel langer gebruikt om steden te verwarmen, zoals in bijvoorbeeld Frankrijk. De duurzaamheid van aardwarmte, daar zijn we dus vrij zeker van. Hoog tijd dus dat we alle kennis en expertise verzamelen, zodat we in Vlaanderen onze kennis aanvullen, én onze buren kunnen helpen met onze expertise.

Hieronder vind je een overzichtje van alle studies waar we de voorbije decennia aan deelnamen.

 

Aardwarmte in Vlaanderen sinds 1950

  • 1950

    Jaren 1950

    In 1953-1955 werd de eerste aardwarmteboring gedaan in het hart van de stad Turnhout, voornamelijk om het stedelijk zwembad van warm en zout gemineraliseerd water te voorzien. Dit project werd gesteund door Inichar (Institut National de l’Industrie Charbonière) en de Stad Turnhout. Uiteindelijk stopte men op 800 m diepte voor het uitbaten van het zwembad. De testboringen echter gingen veel dieper: tot 2185 m, waar men water met een temperatuur van 103°C aantrof; ver boven het gemiddelde van 30°C/km.
     

  • 1970

    Jaren 1970-1985

    Net zoals in IJsland was er tijdens de oliecrisis van de jaren ’70 hernieuwde interesse in de mogelijkheden van aardwarmte in het noorden van België. Verdere onderzoekslocaties werden bepaald aan de hand van de bestaande studies van de boorput in Turnhout: de wetenschappers wilden graag een minimale temperatuur van 60°C bereiken. Ze deden niet alleen onderzoek naar de diepte en temperatuur, maar ook naar het niveau van het stilstaand water, het beschikbaar debiet en de samenstelling van het water op deze diepten.
    De resultaten van twee andere locaties werden onder de loep genomen: de boorputten in Loenhout, en ook in Meer. Van deze laatsten hoopten wetenschapppers om aardwarmte te kunnen gebruiken om serres in de buurt van de boring te verwarmen. Helaas bleek dit niet mogelijk door een extra dikke modderlaag.

    Een nieuw onderzoek ten zuiden van Turnhout, in Merksplas leverde ook niets op omdat het voorziene rendement niet werd gehaald, en de olieprijzen op dat moment opnieuw daalden en interesse in aardwarmte bekoelde.
    Dankzij deze – en andere – onderzoeken echter wist men jaren later wel waar te boren om de grootste kans op succes te hebben; zo werd de Balmattsite te Mol gekozen voor de aardwarmtecentrale van VITO en wekte dit ook de interesse van Johnson en Johnson om op de site van Janssen Pharmaceutica te Beerse een eigen aardwarmteproject te starten.

  • 2003

    Geothermische databank

    Tijdens de beginjaren 2000 was de interesse voor aardwarmte beperkt, maar men legde met dit project wel een databank aan met de temperatuurgegevens van boringen in de Vlaamse ondergrond.

  • 2008

    Repowermap.org

    Dit project is nog steeds gaande, en bestaat uit een interactieve kaart die je hier kan raadplegen. Hierop kan je zien waar er bijvoorbeeld een warmtepomp geïnstalleerd staat. Sinds 2021 wordt het project ook ondersteund door de Europese Unie.
     

  • 2008

    2008-2012 Geo.power

    Onder het coördinerend oog van Italië werd er een samenwerkingsverband opgericht tussen 9 Europese lidstaten om kennis en expertise uit te wisselen over aardwarmte en om een investeringsstrategie te kunnen voorbereiden. België was één van de deelnemende lidstaten: onze afgevaardigde, VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek).
    Niet te verbazen dat Italië hier het voortouw neemt: historisch gezien zijn zij al wel langer bekend met aardwarmte, en de laatste decennia boekten ze ook vooruitgang met de uitrol van stadsverwarming.

  • 2010

    2010-2013 – ThermoMap

    12 partners, waaronder 9 Europese lidstaten, werken samen om de bestaande geowetenschappelijke informatie uit EU-lidstaten te harmoniseren en visualiseren, met name het in kaart brengen van het ondiep (-10m) geothermisch potentieel. In Vlaanderen werden er testgebieden in de regio rond Gent in kaart gebracht.

  • 2011

    VLA10-4.2

    Tijdens dit project werden proeven uitgevoerd in welbepaalde geologische eenheden, zodat men kaarten kon creëren die de verdeling van thermische geleidbaarheden weergeven over de eerste 100 meter diepte van de Vlaamse ondergrond. Belangrijk om te weten als je een warmtepomp of een andere aardwarmtetoepassing zou willen implementeren.

  • 2011

    2011-2017 – Smart Geotherm

    9 projectpartners, waaronder Vlaanderen, richten naar aanleiding van een Europees besluit – vanaf 2020 moeten nieuwe gebouwen bijna-energieneutraal zijn – het Smart Geotherm project op. Je kan de verschillende subprojecten uit Vlaanderen en België hier bekijken: in totaal zijn het er 30. Aardwarmte, of geothermie, wordt gerekend tot één van de geïntegreerde concepten die kunnen bijdragen aan de energieneutraliteit van een gebouw.

  • 2013

    2012-2013 – MIP-GEOHEAT

    Na de regio rond Gent gaat men dieper in op de Kempen met dit afzonderlijk project. Dit is een haalbaarheidsstudie waarin men de mogelijke hindernissen wou situeren op technisch, maatschappelijk en economisch vlak die de ontwikkeling van diepe geothermie – aardwarmte – als bron van duurzame energie in de Kempen.

  • 2013

    2013-2014 – GEOHEAT

    In 2013 werd een tweede onderzoek opgestart, maar de regio werd uitgebreid tot de grensstreek tussen Vlaanderen en Nederland. Een haalbaarheidsonderzoek werd uitgevoerd naar de mogelijkheden van intermediaire en diepe geothermie.
    Nieuwsgierig naar de aanwezigheid van aardwarmtemogelijkheden in Antwerpen en Limburg? Hier vind je meer informatie.

  • 2015

    VLA14-4.1

    Dit was een studie over het effect van grondwaterstroming op de bodemenergieopslag; cruciaal om te weten welke mogelijkheden zijn voor aardwarmte om gericht te kunnen boren. Bijkomend werd er onderzoek geleverd naar warmtewisselaars ie geïmplementeerd werden waar er een grondwaterstroming aanwezig is.
    Wil je deze studie graag zelf eens nalezen: dat kan hier.

  • 2018

    GEOTHERMICA

    Start van één van de meest recente projecten waar Vlaanderen aan deelneemt, samen met 17 andere landen uit Europa en daarbuiten.
    Dit project legt de focus op innovatieve demoprojecten – zoals Balmatt en de gloednieuwe aardwarmtecentrale van Jansen Pharmaceutica – die inzetten op de commerciële haalbaarheid van geothermische projecten. Hiermee willen ze de participatie van industrie aanzwengelen en zo ook de investeringen in deze sector van hernieuwbare energie.
    Wil je meer weten over dit project: klik dan hier.

Balmatt, meer dan een schoolvoorbeeld

Onze Balmatt-site te Mol, en bijkomend alle kennis en ervaring die in Vlaanderen de voorbije jaren werd opgedaan draagt actief bij aan de ontwikkeling van aardwarmte in Europa.
Balmatt werd als case in de volgende internationale projecten meegenomen, waarmee echt wel wordt aangetoond dat we in Vlaanderen pionierswerk doen: 

 

  1. HORIZON 2020 MATCHING
    Onderzoek naar corrosiebestendige coatings
    Onderzoek naar alternatieve koeling ORCs 
     
  2. HORIZON 2020 GEOENVI
    Life Cycle Assessment (LCA) en milieuvraagstukken voor het gebruik van geothermische energie in Europa
     
  3. GEOTHERMIC HEATSTORE
    Ontwikkeling van nieuwe technologieën voor optimalisatie en systeemintegratie 
     
  4. GEOTHERMIC CAGE
    Ontwikkeling van nieuwe technologieën voor putafwerking en stimulatie
     
  5. INTERREG NWE DGE-ROLLOUT
    Technieken voor productie-optimalisatie
    Inschatten van het geothermisch potentieel van de Kolenkalk en Devoonkalkstenen 
     
  6. HORIZON 2020 CHPM2030
    Metaalextractie uit geothermische pekels
    Alternatieven voor aardwarmtewinning uit diepe (compacte) gesteenten 
     
  7. EC DG Research & Innovation
    Emissies door geothermische installaties in Europa 
     
  8. KEM-06 – Staatstoezicht op de Mijnen (NL)
    Risico’s ultradiepe geothermie en maatregelen om deze risico’s te beperken
    Balmatt als voorbeeld voor toekomstige ultradiepe geothermieprojecten in Nederland
     

 

VITO, Mol

Vlaamse wetenschap en expertise

De wereld van de wetenschap staat nooit stil, en dankzij bovenstaande projecten en initiatieven mag Vlaanderen trots zijn op de opgebouwde expertise, die in binnen- en buitenland ten zeerste gewaardeerd wordt.
Daar de resultaten van het onderzoek naar aardwarmte in Vlaanderen positief waren en zijn, evolueren we stilaan naar de volgende fase; de uitrol van praktische projecten – zoals de aardwarmtecentrale van Janssen Pharmaceutica – waardoor aardwarmte een deel wordt van het aanbod hernieuwbare energie in Vlaanderen, en daarbuiten.